Graphic novels en strips als literatuur
Stel je voor: je zit in de trein en iemand naast je leest een strip. Niet zo’n klassieke Donald Duck, maar een donker verhaal met prachtige tekeningen en maar weinig tekst. Jij hebt net een dikke roman uitgelezen.
Zou je die strip dan ook ‘literatuur’ noemen? Het antwoord is volmondig: ja.
En hier leg ik je uit waarom graphic novels en strips veel meer zijn dan alleen plaatjes kijken.
Waarom strips en graphic novels literatuur zijn
Veel mensen denken dat literatuur alleen gaat over dikke boeken met eindeloze bladzijden tekst. Maar literatuur draait om verhalen vertellen.
Het gaat over emotie, karakterontwikkeling en hoe een verhaal je raakt. Bij een graphic novel of strip gebeurt dit niet alleen met woorden, maar ook met beeld. De combinatie van tekst en tekening is de kracht van dit medium.
Een strip is geen minderwaardige versie van een boek; het is een eigen taal.
Denk aan de beroemde strip Watchmen van Alan Moore. Dit verhaal gaat over morele complexiteit en maatschappelijke kritiek, net als een goede roman. Alleen vertelt het zijn verhaal met plaatjes en ballonnen in plaats van alleen maar tekst.
De magie van beeld en tekst samen
Wat strips en graphic novels zo uniek maakt, is hoe beeld en tekst elkaar versterken. In een roman moet een auteur alles beschrijven: hoe een kamer eruitziet, hoe iemand beweegt, wat de sfeer is.
In een graphic novel doet de tekening dat werk voor je. Je ziet direct hoe de hoofdpersoon kijkt, hoe het licht invalt en wat de omgeving is. Maar het gaat verder dan alleen sfeer.
Meer dan alleen plaatjes
De manier waarop een tekening is opgebouwd, bepaalt het tempo van het verhaal.
Grote, open platen laten je even stilstaan. Snel getekende panelen jagen je door een actiescène. Die ritmische controle is precies wat literatuur ook doet, maar dan op een visuele manier. Een veelgehoord misverstand is dat strips ‘makkelijk’ zijn omdat er minder tekst in staat.
Maar kijk eens naar graphic novels als Persepolis van Marjane Satrapi. Dit autobiografische verhaal over opgroeien in Iran tijdens de Islamitische Revolutie is visueel eenvoudig getekend, maar de lagen die eronder liggen zijn enorm.
De tekeningen zorgen voor een directe emotionele connectie die alleen met beeld mogelijk is. Of denk aan Maus van Art Spiegelman, een strip over de Holocaust. Dit werk won een Pulitzer Prize, een prijs die normaal wordt weggegeven aan serieuze literatuur en journalistiek. Het bewijst dat dit medium zich kan meten met de allerhoogste literaire standaarden.
De geschiedenis van strips als serieuze kunst
Strips worden al lang niet meer gezien als alleen maar tijdverdrijf voor kinderen.
In Europa heeft de strip een rijke traditie. Denk aan de helden van Suske en Wiske of de klassiekers van Hergé, de bedenker van Kuifje.
In Japan is de manga-cultuur enorm en worden graphic novels serieus genomen door lezers van alle leeftijden. In de Verenigde Staten veranderde de perceptie in de jaren tachtig. Strips werden donkerder, volwassen en complexer. Uitgevers als DC Comics en Marvel brachten series uit die de grenzen van het superheldengenre verlegden.
Tegelijkertijd ontstond er een indie-scene van underground strips die persoonlijke en experimentele verhalen vertelden.
Het belang van visuele geletterdheid
Het lezen van strips ontwikkelt een andere vaardigheid: visuele geletterdheid. Je leert niet alleen woorden begrijpen, maar ook beelden. Zoek je naar manieren om kinderen te motiveren om te lezen? Strips zijn een uitstekend startpunt. Hoe lees je eigenlijk een panel?
Welk verhaal zit er tussen de plaatjes? Dit maakt het ontdekken van boeken voor tieners die niet van lezen houden een stuk dynamischer.
Je moet actief meedenken en de verhalen zelf invullen. Dit is ook waarom kinderboeken die ook volwassenen aanspreken zo geschikt zijn voor mensen die moeite hebben met lezen.
Door de ondersteuning van beeld is de drempel lager. Toch betekent dat niet dat het makkelijker is. Integendeel: de beste graphic novels vereisen net zo veel concentratie als literatuur.
Waarom je ze moet lezen
Graphic novels en strips bieden een andere manier van verhalen beleven. Ze zijn visueel, veelzijdig en vaak verrassend diepgaand.
Of je nu houdt van actie, drama, geschiedenis of science fiction, er is altijd wel een strip of graphic novel die bij je past. Ben je nieuwsgierig geworden? Ga langs bij een stripwinkel of blader door de graphic novel-afdeling van de bibliotheek. Laat je verrassen door de mogelijkheden van dit prachtige medium. Want strips zijn niet alleen leuk, ze zijn ook literatuur.